حقنه نپردازد . و بعد از آنكه گشايد ، چيزى دهند كه سريع الاسهال باشد چون سفرجلى مسهل و شهرياران و مانند آنكه به سقمونيا و شحم حنظل و غاريقون مقوى بود . و نيكوترين ادويه جهت اسهال و دفع غثيان و تقويت معده و منع قى ، سفرجلى و شهرياران است . [ 1122 ] بايد دانست تا كه از شياف و حقنه طبع گشوده نشود ، تشرب مسهلات ممنوع است و خطر عظيم دارد ؛ همچنان آبزنات و كمادات و ضمادات « 5 » ؛ امّا پس از انحلال طبع ، آبزن و غيرها جليل الفايده است . و چون منحل گردد قولنج ، يك شبانه‌روز طعام ندهند بلكه اگر بيشتر برداشت تواند كرد مريض بهتر بود ؛ زيرا كه ناخوردن ، قايم مقام استفراغ است و تحليل مىكند بلغم را كه بعد از تنقيه باقى باشد . غذا در اينجا ، شورباى نخودآب كه از گوشت خروس پير يا گوشت كبك و عصافير و يا گوشت گوسپند جوان كه در او دارچينى و زنجبيل و زيره و بسفايج و پودينه باشد بايد داد . [ و ] با طعام و بعد از آن ، جرعه‌يى آبكامه مفيد است . و شيرهء سبوس كه در او نانخواه و كرويا و شونيز باشد با روغن زرد گاو نفع دارد . و بعد از طعام ، حركت سوارى معتدل و تقليل غذا فايده دارد و تقليل آب ضرورى است . و اگر به جاى آب به ماء العسل ميل نمايند با عرق باديان و گلاب بهتر باشد . [ 1123 ] تنبيه : ببايد دانست كه وجع قولنج مشتبه مىشود گاهى به مغص و گاهى به وجع كليه يا وجع رحم يا وجع كبد يا وجع معده يا وجع طحال يا وجع ديدان ؛ لهذا لازم آمد كه در قولنج و اين اوجاع فرق بيان كرده آيد تا رفع اشتباه نمايد :

--> - صابون ، زنجبيل ، نمك هندى ، سداب ، تخم سپند و محموده ، جمله برابر گرفته شياف سازند . و گاه باشد كه صابون فقط ، شياف مانند آن را تراشيده بردارند . . صفت حقنه كه قولنج بلغمى و ريحى بر طرف سازد در حال : بگيرند بوره يا نمك ، پنج مثقال و با آب سداب يا آب برگ چغندر و كرنب با هفت مثقال روغن زرد گاوى يا چهار مثقال روغن بادام آميخته شيره گرم [ يعنى نيم گرم ] عمل نمايند . و اگر يك قاشق آبكامه بيفزايند ، بهتر باشد . و اختيار ادويهء قويه و ضعيفه جهت حقنه به حسب قوت سبب و شدت اعراض است ؛ كما لا يخفى . ( 5 ) . صفت ضمادى كه [ پس از انحلال طبع به شياف يا حقنه ] ، قولنج [ را ] دور كند : شونيز و مويزج ، از هريك قدرى بگيرند و نرم بكوبند و با زهرهء گاو آميخته بر ناف طلا نمايند . و ماليدن شكم به روغن شبت و روغن خردل مفيد است ؛ به تخصيص اگر در وى اندكى روغن فرفيون و جندبيدستر يا اندكى فرفيون آميزند .